Boks ve MMA terimleri: KO, TKO, UD, SD, submission, WBA, WBC, IBF, WBO, tartışmasız şampiyon, southpaw ve kilo sınırlarıyla siklet tablosu.
Maç nasıl biter?
KO (nakavt)
Yere düşen dövüşçü hakem 10’a kadar sayarken kalkamaz ya da maç bilinçsiz şekilde biter. En net galibiyet.
TKO (teknik nakavt)
Hakem, doktor ya da köşe, dövüşçünün devam edemeyeceğine karar verip maçı durdurur. İstatistiklerde KO ile birlikte sayılır.
RTD (köşeden pes)
Raunt arasında dövüşçü ya da köşesi devam etmeyeceğini bildirir. Bir tür teknik nakavttır.
Submission (pes ettirme)
MMA’da boğma ya da eklem kilidiyle rakibi pes ettirmek. Rakip yere/rakibine vurarak (tap) teslim olur.
Karar (puanla)
Maç süresi dolar, kazananı hakemlerin puan kartları belirler. Üç türü var: oybirliği (UD), ayrık (SD), çoğunluk (MD).
UD (oybirliğiyle karar)
Üç hakemin üçü de aynı dövüşçüyü kazanan görür.
SD (ayrık karar)
İki hakem bir dövüşçüyü, üçüncü hakem diğerini kazanan görür. Tartışmalı maçların klasiği.
MD (çoğunluk kararı)
İki hakem aynı dövüşçüyü kazanan görür, üçüncü hakem beraberlik verir.
TD (teknik karar)
Kazara kafa çarpışması gibi bir yüzden maç erken durur; o ana kadarki puanlar kazananı belirler.
PTS (puan)
Tek hakemin (genelde ring hakeminin) puanıyla verilen karar. Eski maçlarda ve Avrupa’da sık görülür.
Beraberlik
Hakemler kazanan çıkaramaz. Ayrık beraberlik ya da çoğunluk beraberliği de olabilir.
DQ (diskalifiye)
Kural ihlali (kafa atma, belden aşağı vurma, ısırma…) yüzünden dövüşçü maçı kaybeder.
NC (geçersiz maç)
Maç sonuçsuz sayılır: kaza, doping testinde çıkan madde ya da sonradan bozulan karar. Rekora galibiyet/yenilgi yazılmaz.
NWS (gazete kararı)
1900’lerin başında ABD’de karar yasaklıydı; kazananı ertesi gün gazete yazarları belirlerdi. Resmi rekora sayılmaz.
Puanlama
Raunt
Boksta 3 dakika (kadınlarda genelde 2), MMA’da 5 dakika. Unvan maçları boksta 12, MMA’da 5 rauntluktur.
10 puan sistemi
Her rauntu kazanan 10, kaybeden 9 alır; yere düşen ya da açık ara geride kalan 8 veya daha az alır. Üç hakem ayrı puanlar.
Kemerler ve organizasyonlar
Unvan maçı
Kemerin el değiştirebildiği maç. Sitede “unvan maçı galibiyeti” hem kemer kazanmayı hem korumayı sayar.
Boksun dört kemeri
Boksta tek bir lig yok; dört büyük örgüt kendi şampiyonunu seçer: WBA, WBC, IBF ve WBO. Bir siklette aynı anda dört şampiyon olabilir.
WBA
World Boxing Association. En eski örgüt (1921). “Süper”, “normal”, “geçici” gibi birden çok kemer dağıtmasıyla bilinir.
WBC
World Boxing Council (1963). Yeşil kemeriyle tanınır, en prestijli kemer sayılır.
IBF
International Boxing Federation (1983). Zorunlu rakip kuralına sıkı uymasıyla bilinir.
WBO
World Boxing Organization (1988). Dört büyük örgütün en genci.
The Ring
1922’den beri yayınlanan boks dergisi. Siklette “gerçek şampiyonu” belirleyen kemeri örgütlerden bağımsızdır.
Tartışmasız şampiyon
Bir sikletteki dört büyük kemerin (WBA, WBC, IBF, WBO) hepsini aynı anda taşıyan boksör. Çok nadir görülür.
Geçici şampiyon
Asıl şampiyon sakatken ya da uzun süre dövüşemezken verilen kemer. Sonra asıl şampiyonla birleştirilir.
MMA kemerleri
MMA’da her organizasyonun (UFC, ONE, PFL…) kendi kemeri vardır; boks gibi örgütler yoktur. En prestijlisi UFC kemeri.
Siklet
Dövüşçüler kilolarına göre gruplara ayrılır; tartıda sınırın üstünde çıkan kemer için dövüşemez. Boksta 17, MMA’da 8 erkek sikleti var.
Duruş ve teknik
Ortodoks
Sol ayak ve sol el önde duruş. Sağlakların klasik duruşu.
Southpaw (solak)
Sağ ayak ve sağ el önde duruş. Rakipler alışkın olmadığı için solaklar zor rakip sayılır.
Switch
Maç içinde iki duruş arasında geçiş yapan dövüşçü.
Kol açıklığı
İki kol yana açıkken parmak ucundan parmak ucuna mesafe. Uzun kol, rakibe uzaktan vurma avantajı demek.
Takedown (yere indirme)
MMA’da rakibi güreşle yere indirmek. Güreşçiler maçı yerde kazanmayı tercih eder.
Ground and pound
MMA’da rakibi yere indirip üstünden yumrukla vurmak. Hakem durdurursa TKO yazılır.
Cestus’a özel
Güç Puanı
Cestus’un her dövüşçü için tuttuğu puan (Glicko tabanlı): kimi, nasıl yendiğine göre değişir; güçlü rakibe galibiyet, bitiriş ve dünya unvanı daha çok, ayrık karar daha az bilgi sayılır. Her puanın bir belirsizlik payı vardır: az maçı olan ya da uzun süre dövüşmeyen dövüşçü bu pay kadar aşağıdan gösterilir, böylece test edilmemiş isimler sivrilmez. Ayarları geçmiş maçları tahmin etme başarısına göre yapıldı. 1700 ≈ o dönemin elit ortalaması, 1800+ dünyanın en iyileri.
Zirve puanı
Dövüşçünün kariyerinde ulaştığı en yüksek Güç Puanı (en az 12 maçtan sonra, belirsizlik payı düşülmüş haliyle — tek maçlık sıçrama zirve sayılmaz). Kendi döneminin elitine göre ölçüldüğü için farklı dönemlerin dövüşçüleri karşılaştırılabilir.
Okul karnesi
Dövüşçünün verisinden eğlenceli bir karne: notlar aynı spordaki dövüşçülere göre (5 = en iyi %10).
Sınırlı veri
Wikipedia sayfası olmayan dövüşçüler: rekor kadro listesinden ya da veritabanımızdaki rakiplerinden derlenir.